ศูนย์เรียนรู้
ตำบลนาบอน อำเภอคำม่วง จังหวัดกาฬสินธุ์

ตำบลนาบอนเคยเป็นที่ตั้งของชุมชนโบราณซึ่งเป็นถิ่นที่อยู่ของชนเผ่าข่าหรือ
ขอมโดยมีการค้นพบวัตถุโบราณ เช่น ไห ถ้วย ชาม และพระพุทธรูป ส่วนสภาพ
ทางกายภาพ ในอดีตเคยเป็นผืนป่า มีต้นไม้น้อยใหญ่ขึ้นหนาทึบ มีสัตว์ป่านานาชนิด
อาศัย มีลำห้วยที่น้ำไหลผ่านตลอดปี คนส่วนใหญ่เป็นชาวไทยลาว มีชนเผ่าญ้อ
ภูไท โซ่ กระเลิงกระจัดกระจายอยู่ตามชุมชนต่าง ๆ บางส่วน

คำว่า นาบอน มาจากที่ดินบริเวณนี้มีต้นบอนขึ้นเป็นจำนวนมากและมีความ
อุดมสมบูรณ์ ทำนาปลูกข้าวได้ผลผลิตดี ชาวบ้านทำนาเป็นอาชีพหลัก
อาชีพรองคือ ทำไร่อ้อย มันสำปะหลัง และทำสวนยางพารา ซึ่งเป็นพืชเศรษฐกิจ
ที่สร้างรายได้แน่นอนแก่ครัวเรือน ปัจจุบันมีแนวโน้มว่าชาวบ้านจะปรับเปลี่ยน
พื้นที่จากทำนามาเป็นการทำไร่เหล่านี้มากขึ้น

ท่ามกลางกระแสบริโภคนิยมและภาวะหนี้สินที่มีอยู่ของชาวนาบอน ที่นี่ยังมีต้นทุน
ทางสังคมได้แก่ หมู่บ้านสะพานหิน หมู่ที่ 3 เป็นหมู่บ้านต้นแบบเศรษฐกิจพอเพียง
มีเครือข่ายอนุรักษ์ป่าชุมชนซึ่งมีกฎระเบียบการใช้ป่าและมีสมาชิกเครือข่ายกระจาย
ทุกหมู่บ้าน มีกลุ่มนักอนุรักษ์น้อยภูผานาบอน และกลุ่มกิจกรรมต่าง ๆ อีกด้วย นับว่า
ตำบลนาบอนมีความพร้อมในการพัฒนาต่อยอดสู่ตำบลวิถีพอเพียงได้เป็นอย่างดี
ซึ่งตำบลสมัครเข้าร่วมโครงการรักษ์ป่า สร้างคน ๘๔ ตำบล วิถีพอเพียง และได้
ดำเนินงานร่วมกันในปี 2552 เป็นพื้นที่ระยะที่ 3 ของโครงการ ซึ่งต่อมาได้กลายเป็น
พื้นที่ต้นแบบการเรียนรู้ของภาคอีสาน และจัดงาน ตุ้มโฮม...เฮียนฮู้วิถีไทอีสาน
พอเพียง เพื่อแลกเปลี่ยนเทคนิค ทักษะการพึ่งตนเองของชาวบ้านและเชื่อมร้อย
เครือข่ายพี่น้องภาคอีสาน 22 ตำบล โดยนำเสนอจุดเรียนรู้ชุมชน 12 แห่งในตำบล

คนต้นแบบ

1. นางฉลวย โสภีพันธุ์
ด้านพลังงานทางเลือกก๊าซชีวภาพ หมู่ 3 ต.นาบอน อ.คำม่วง จ.กาฬสินธุ์
โทรศัพท์ : 08-7425-0302
2. นายสุเทศ อรรถประจง
ด้านเกษตรอินทรีย์ หมู่ 1 ต.นาบอน อ.คำม่วง จ.กาฬสินธุ์
โทรศัพท์ : 088-5195717
3. นางอารี ดอกเข็ม
ด้านเศรษฐกิจครัวเรือนการเพาะเห็ดนางฟ้า หมู่ 5 ต.นาบอน อ.คำม่วง
จ.กาฬสินธุ์ โทรศัพท์ : 08-1061-0818

จุดเรียนรู้

1. กลุ่มผลิตของใช้ในครัวเรือน
นางแก่นจันทร์ สาระขันธ์ หมู่ 1 ต.นาบอน อ.คำม่วง จ.กาฬสินธุ์
โทรศัพท์ : 08-5646-7109
2. กลุ่มเยาวชนตำบลนาบอน ( มนุษย์โหล )
อ.วิจิตร วิไลพรหม โรงเรียนบ้านนาบอน ต.นาบอน อ.คำม่วง จ.กาฬสินธุ์
โทรศัพท์ : 08-7948-0369
3. กลุ่มวิสาหกิจชุมชนเพาะเห็ด
บ้านคำเมย นางอารี ดอกเข็ม หมู่ 5 ต.นาบอน อ.คำม่วง จ.กาฬสินธุ์
โทรศัพท์ : 08-0007-1959
4. กลุ่มสมุนไพร บ้านโนนศรีสวัสดิ์
นายพรมมา เวงวิถา หมู่ 7 ต.นาบอน อ.คำม่วง จ.กาฬสินธุ์
โทรศัพท์ : 08-2110-7462
5. กลุ่มอนุรักษ์ป่าชุมชนตำบลนาบอน
นายสมภาร โอภากาส หมู่ 4 ต.นาบอน อ.คำม่วง จ.กาฬสินธุ์
โทรศัพท์ : 08-1058-4536
6. กองทุนสานใจ
นายนเรศ อรรถประจง หมู่ 5 ต.นาบอน อ.คำม่วง จ.กาฬสินธุ์
โทรศัพท์ : 08-1061-0818
7. เกษตรอินทรีย์ชีวภาพ บ้านนาบอน
นายสุเทศ อรรถประจง หมู่ 1 ต.นาบอน อ.คำม่วง จ.กาฬสินธุ์
โทรศัพท์ : 08-8519-5717
8. พลังงานชุมชน ( กังหังลมสูบน้ำ )
นายดิลก ดลไพร หมู่ 6 ต.นาบอน อ.คำม่วง จ.กาฬสินธุ์
โทรศัพท์ : 08-6231-6154
9. พลังงานชุมชน ( โซล่าเซลล์ )
นายวิถี เทศารินทร์ หมู่ 3 ต.นาบอน อ.คำม่วง จ.กาฬสินธุ์
โทรศัพท์ : 08-6131-3038
10. พลังงานชุมชน ( เตาซูเปอร์อั้งโล่ประสิทธิภาพสูง )
นายบุญรอบ คิสาลัง หมู่ 9 ต.นาบอน อ.คำม่วง จ.กาฬสินธุ์
โทรศัพท์ : 08-7865-3422
11. พลังงานชุมชน ( เตาเผาถ่าน 200ลิตร ประสิทธิภาพสูง )
นายสำเนียง ชาดี หมู่ 4 ต.นาบอน อ.คำม่วง จ.กาฬสินธุ์
โทรศัพท์ : 08-8530-2512
12. พลังงานชุมชน ( ไบโอแก๊ส )
นายราตรี นาราช หมู่ 3 ต.นาบอน อ.คำม่วง จ.กาฬสินธุ์
โทรศัพท์ : 08-7949-5227
13. พลังงานชุมชน ( หม้อนึ่งเชื้อเห็ดประหยัดพลังงาน )
นางอารี ดอกเข็ม หมู่ 5 ต.นาบอน อ.คำม่วง จ.กาฬสินธุ์
โทรศัพท์ : 08-0007-1959
14. โรงเรียนปศุสัตว์ บ้านนาเจริญ
นายเตือนใจ นามนิตร หมู่ 11 ต.นาบอน อ.คำม่วง จ.กาฬสินธุ์
โทรศัพท์ : 08-5683-6943
15. วิจัยไทบ้าน งดเหล้าในงานศพ
นางฉลวย โสภีพันธุ์ หมู่ 3 ต.นาบอน อ.คำม่วง จ.กาฬสินธุ์
โทรศัพท์ : 08-7425-0302
16. ศูนย์เพาะชำการขยายพันธุ์พืชบ้านทุ่งมน
นายประเวศ โครตธรรม หมู่ 8 ต.นาบอน อ.คำม่วง จ.กาฬสินธุ์
โทรศัพท์ : 08-6234-7064

กลุ่มอนุรักษ์ป่าชุมชนตำบลนาบอนขยายผล ต่อยอดร่วมกัน สู่วิถีพอเพียง

ป่าชุมชนตำบลนาบอน มีสภาพเป็นภูเขา จำนวน 7 ภู ประกอบด้วย ภูปอ ภูตุ่น
ภูถ้ำพระ ภูพานยอด ภูโป่ง ภูปูน และภูผักหวาน เป็นพื้นที่ป่าอุดมสมบูรณ์ รวมทั้งสิ้น
15,000 ไร่ ชาวบ้านทั้ง 11 หมู่บ้านร่วมกันจัดตั้งระเบียบข้อบังคับการรักษา
และพัฒนาป่าชุมชนตำบลนาบอน เมื่อปี พ.ศ. 2548 เพื่อกำหนดการใช้และดูแล
อนุรักษ์พื้นที่ป่า ด้วยต้องการคงความอุดมของแหล่งอาหารตลอดปี ให้เป็นแหล่ง
เรียนรู้ รวมถึงการทำเพื่อส่วนรวม ตามความตั้งใจของชาวบ้านที่กล่าวว่า
“ ถ้าไม่เฮ็ดอนุรักษ์ไว้ มันจะกินอะไร พื้นที่นี้ก็เป็นพื้นที่สาธารณะที่ต้องช่วยกันดูแล ”
ชุมชนได้มอบหมายให้คณะกรรมการอนุรักษ์ป่าชุมชนตำบลนาบอน ฝ่ายอนุรักษ์
ซึ่งประกอบด้วยตัวแทนจากทุกหมู่บ้าน ทำหน้าที่ตรวจตรา ป้อมปราบพื้นที่ป่าชุมชน
และดำเนินกิจกรรมอื่น ๆ นอกจากการลาดตระเวณ ได้แก่ การบวชป่า ประชาสัมพันธ์
กฎระเบียบการใช้ป่า อบรมอาสาสมัคร และถ่ายทอดเจตนารมณ์การดูแลป่าสู่
นักอนุรักษ์น้อยภูผานาบอน ( มนุษย์โหล ) โรงเรียนบ้านนาบอน

ต่อมาเมื่อตำบลนาบอนเข้าร่วมโครงการรักษ์ป่า สร้างคน ๘๔ ตำบล วิถีพอเพียง
กลุ่มอนุรักษ์ป่าชุมชนตำบลนาบอนจึงได้ร่วมกันขยายผลโดยพัฒนากลุ่มอนุรักษ์ป่า
ชุมชนตำบลนาบอนให้เป็นจุดเรียนรู้ชุมชนด้านการจัดการป่าแก่เครือข่ายตำบล
วิถีพอเพียงภาคอีสาน 22 ตำบล และยังต่อยอดสู่กิจกรรมที่เชื่อมโยงกับการ
ใช้ประโยชน์จากป่า ได้แก่ กิจกรรมเพาะพันธุ์กล้าไม้ เพื่อขยายพันธุ์พืชที่ชุมชน
ต้องการและมีพืชผักไว้ในบ้าน กิจกรรมพลังงานเพื่อให้คนใช้เศษไม้ให้คุ้มค่า คือ
การเผาถ่านด้วยถัง 200 ลิตร การปั้นเตาซูเปอร์อั้งโล่

การจัดการป่าของตำบลนาบอนในวันนี้ จึงครอบคลุมทั้งมิติการดูแลและการใช้
ประโยชน์อย่างคุ้มค่า ผ่านกติการ่วมกัน กิจกรรมพลังงานและเสริมกิจกรรม
เพาะพันธุ์กล้าไม้ เพื่อปลูกอยู่ปลูกกิน ( สร้างอาหารในบ้านแทนหาจากป่า )
และมองไปถึงอนาคต โดยการปลูกฝังจิตสำนึกและสร้างนักอนุรักษ์น้อยไว้ในตำบล
เพื่ออนุรักษ์ป่าชุมชนให้ยั่งยืนสืบไป

ข้อมูลเพิ่มเติม

กลุ่มอนุรักษ์ป่าชุมชนตำบลนาบอน นายสมภาร โอภากาส หมู่ 4 ต.นาบอน
อ.คำม่วง จ.กาฬสินธุ์ โทรศัพท์ : 08-1058-4536

กระบวนการพัฒนาครัวเรือนอาสาและตำบลวิถีพอเพียง

การสรรค์สร้างครัวเรือนต้นแบบ เพื่อให้เป็นแบบอย่างที่ดีในการดำเนินชีวิตตามแนว
วิถีพอเพียง แล้วขยายผลแนวคิดวิถีพอเพียงไปสู่ระดับตำบล เป็นอีกหนึ่งกลยุทธ์
ของโครงการรักษ์ป่า สร้างคน ๘๔ ตำบล วิถีพอเพียง ที่เข้ามาส่งเสริมครัวเรือน
ในตำบลนาบอน ขั้นตอนการรวมกลุ่มครัวเรือนอาสาตำบลนาบอนแบ่งเป็น 2 ขั้นตอน
คือ ขั้นแรก เมื่อครัวเรือนอาสาสมัครใจเข้าร่วมโครงการ เรียกกลุ่มในขั้นนี้ว่า
“ กลุ่มศึกษาเรียนรู้ ” เป็นบันไดขั้นแรก ซึ่งจะนำไปสู่การทำกิจกรรมของกลุ่มร่วมกัน
เมื่อเริ่มทำกิจกรรมของกลุ่มร่วมกันโดยมีวัตถุประสงค์ (ปัญหาและความต้องการ)
ร่วมกัน เรียกกลุ่มในตอนนี้ว่า “ กลุ่มกิจกรรม ” และขั้นต่อมาคือ หลังจากทำกิจกรรม
เรียนรู้ต่าง ๆ เจ้าหน้าที่ประจำตำบลจะคอยกระตุ้นติดตามให้เกิดกลุ่มกิจกรรม
อย่างต่อเนื่อง โดยมีวิธีการที่หลากหลาย ทั้งการเยี่ยมเยือนรายบุคคล ถามไถ่สุขทุกข์
ของครัวเรือน ช่วยคิดช่วยทำ และจัดการประชุมรายกลุ่ม / รายหมู่บ้านซึ่งมีการเล่าถึง
บทเรียนที่ได้นำไปใช้กับตัวเองแล้วสำเร็จ เกิดประโยชน์เกิดการแลกเปลี่ยนถ่ายทอด
ความรู้เทคนิคต่าง ๆ สู่ครัวเรือนอาสาหรือคนอื่น ๆ ที่สนใจ รวมทั้งยังจัดประชุม
คณะกรรมการโครงการที่สัญจรไปแต่ละหมู่บ้านเปิดโอกาสให้ครัวเรือนอาสา
เข้าร่วมประชุมเพื่อช่วยกระตุ้นครัวเรือนอาสาและคณะกรรมการโครงการได้เห็นบริบท
หมู่บ้านต่าง ๆ ในตำบล กระบวนการเหล่านี้ ทำให้เกิดการสื่อสารที่ทั่วถึง ได้ผลดี
ครัวเรือนอาสาจึงเกิดการรวมกลุ่ม เข้มแข็งขึ้นแก้ไขปัญหาของตนเองได้และพัฒนา
เป็นครัวเรือนต้นแบบ อีกทั้งยังส่งผลการพัฒนาสู่ระดับตำบล...ตำบลวิถีพอเพียง

กลยุทธ์การทำงานในพื้นที่

1. รวมทุกอย่างที่รวมได้ สร้างพลังการขับเคลื่อน เริ่มจากการรวมคน รวมใจ รวมเพื่อน รวมหุ้นส่วนต่าง ๆ
2. เริ่มจากสิ่งที่มีอยู่ ทบทวน ตรึกตรองถึงสิ่งที่เคยมีและสิ่งที่ทำแล้วหายจากไป ยังไม่ต้องคิดใหม่
3. สร้างกระบวนการไปสู่ความมั่นใจ ภูมิใจ อยู่กันมาได้หลายช่วงชีวิต แสดงว่า ที่ตำบลมีการจัดการตนเองระดับหนึ่ง จะทำอย่างไรให้ดีขึ้น ( ทำได้ ) ปลดโซ่พันธนาการอยู่
4. สร้างเป้าหมายร่วม สิ่งที่อยากเห็น ครัวเรือนต้นแบบ ตัวอย่างตำบลพึ่งตนเอง
5. เสริมสร้างศักยภาพชุมชนในสิ่งที่ขาด แต่ใช่ว่าจะเป็นแบบสังคมสงเคราะห์ ต้องลงมือทำร่วมกัน
6. กระตุ้นสนับสนุนให้เกิดการเรียนรู้ผ่านการปฏิบัติจริง เริ่มจากกิจกรรมง่าย ๆ ใกล้ตัว พร้อมกับพัฒนาด้านจิตใจ
7. สร้างพื้นที่การเรียนรู้ของโครงการ ฯ มีเริ่มต้นได้ ก็ต้องมีจากได้...หม่องเฮียนฮู้
นี่แหล่ะ...เป็นสายธารแห่งการเรียนรู้ตลอดเวลา

ข้อมูลเพิ่มเติม

น.ส.สุภามาศ แสงฤทธิ์ (เจ้าหน้าที่ประจำตำบลนาบอน) ต.นาบอน อ.คำม่วง
จ.กาฬสินธุ์ โทรศัพท์ : 08-5709-7308

พลังงานชุมชน ทางเลือกของคนนาบอน

โครงการรักษ์ป่า สร้างคน ๘๔ ตำบล วิถีพอเพียง ได้เข้ามาเก็บข้อมูลการใช้พลังงาน
ทำให้ครัวเรือนอาสาและคณะกรรมการโครงการ รักษ์ป่า สร้างคน ๘๔ ตำบล
วิถีพอเพียง เห็นค่าใช้จ่ายด้านพลังงานของตำบลที่ค่อนข้างสูง จึงเกิดแนวคิด
เพื่อลดค่าใช้จ่ายเหล่านี้และลดการใช้ป่าไม้ ซึ่งเป็นแหล่งพลังงาน ดังนั้นจึงได้
ประสานกับสำนักงานพลังงานจังหวัด ซึ่งคณะกรรมการเห็นความสำคัญของพลังงาน
และเห็นว่ามีประโยชน์ต่อคนในชุมชน จึงช่วยกันสรรหาบุคคลที่มีความสามารถ
ทักษะและมีความพร้อมในการรับผิดชอบให้เกิดผลเป็นจุดเรียนรู้ หลังจากมอบงาน
ให้ตรงกับคนแล้ว ก็จัดทำเป็นกิจกรรมด้านพลังงาน 5 ประเภทในแผนตำบล
วิถีพอเพียงตำบลนาบอน ซึ่งผู้รับผิดชอบได้ดำเนินงานสำเร็จลุล่วงเป็นอย่างดี
มีการใช้งานจริงในชีวิตประจำวันและขยายผลความรู้อย่างต่อเนื่องสู่ครัวเรือน
ที่สนใจ ทั้งเรื่องวิธีการทำและผลที่เกิดขึ้นจริง เช่น สามารถลดรายจ่าย
ด้านพลังงาน มีการใช้ทรัพยากรท้องถิ่น ( ไม้ ) อย่างคุ้มค่า สร้างรายได้ เป็นต้น
ควบคู่ไปกับการจัดวงพูดคุยกับครัวเรือนอาสาอื่น ๆ ในตำบลเพื่อให้เห็นความสำคัญ
เรื่องลดค่าใช้จ่ายด้านพลังงานและครัวเรือนมีทางเลือกกิจกรรมลดพลังงาน
ได้หลายประเภท ตรงตามความต้องการ

ข้อมูลเพิ่มเติม

  นายราตรี นาราช ( ไบโอแก๊ส ) หมู่ 3 ต.นาบอน อ.คำม่วง จ.กาฬสินธุ์
โทรศัพท์ : 08-7949-5227
  นายบุญรอบ คิสาลัง ( เตาซูเปอร์อั้งโล่ประสิทธิภาพสูง ) หมู่ 9 ต.นาบอน
อ.คำม่วง จ.กาฬสินธุ์ โทรศัพท์ : 08-7865-3422
  นายสำเนียง ชาดี ( เตาเผาถ่าน 200 ลิตร ประสิทธิภาพสูง ) หมู่ 4 ต.นาบอน
อ.คำม่วง จ.กาฬสินธุ์ โทรศัพท์ : 08-8530-2512
  นางอารี ดอกเข็ม ( หม้อนึ่งเชื้อเห็ดประหยัดพลังงาน ) หมู่ 5 ต.นาบอน
อ.คำม่วง จ.กาฬสินธุ์ โทรศัพท์ : 08-1061-0818
  นายดิลก ดลไพร ( กังหันลมสูบน้ำ ) หมู่ 6 ต.นาบอน อ.คำม่วง จ.กาฬสินธุ์
โทรศัพท์ : 08-6231-6154
  นายวิถี เทศารินทร์ ( โซล่าเซลล์ ) หมู่ 3 ต.นาบอน อ.คำม่วง จ.กาฬสินธุ์
โทรศัพท์ : 08-6131-3038

back